Odnowiony nagrobek Haliny Rudnickiej. Pamięć o pionierce radzyńskiej oświaty została ocalona

W ostatnim tygodniu zakończyły się prace związane z odnowieniem nagrobka Haliny Rudnickiej - założycielki pierwszego gimnazjum w Radzyniu Podlaskim. To właśnie wokół jej miejsca pochówku w 2025 roku zrodziła się I Radzyńska Kwesta „Ratujemy Zabytkowe Nagrobki”. Dzięki ofiarności mieszkańców udało się zebrać ponad 32 tys. zł, a zgromadzone środki pozwoliły przywrócić nagrobkowi godny i trwały wygląd. Wcześniej pamięć o Halinie Rudnickiej została również upamiętniona tablicą odsłoniętą w I Liceum Ogólnokształcącym.

Na początku września 2026 roku przeprowadzono prace związane z odnowieniem nagrobka Haliny Rudnickiej. Ze względu na stan zachowania pierwotnej, betonowej konstrukcji zdecydowano, że najlepszym rozwiązaniem będzie wykonanie nagrobka od nowa. Prace przeprowadził Zakład Kamieniarski Witolda Bucha z Wohynia. Nowa forma zachowuje jednak najważniejsze elementy pierwotnego grobu. Odtworzono treść znajdujących się wcześniej napisów, a także wykonano nowy krzyż, będący zwieńczeniem nagrobka.

Na grobie pojawiła się również nowa, pozioma płyta nagrobna. Umieszczono na niej fotografię Haliny Rudnickiej oraz okolicznościową inskrypcję: HALINA RUDNICKA / 1896–1925 / ZAŁOŻYCIELKA I PIERWSZA DYREKTORKA GIMNAZJUM W RADZYNIU PODLASKIM. NAUCZYCIELKA I WYCHOWAWCZYNI MŁODZIEŻY, CAŁE ŻYCIE POŚWIĘCIŁA PRACY DLA OŚWIATY. Dzięki temu miejsce pochówku zyskało nie tylko nową, trwałą formę, ale także wyraźny charakter upamiętniający. Fotografia pozwala współczesnym mieszkańcom spojrzeć w twarz kobiecie, której nazwisko przez dziesięciolecia pozostawało przede wszystkim zapisem na nagrobku.

Kim była Halina Rudnicka?

Halina Maria Filipina Rudnicka urodziła się 26 maja 1896 roku w Krężelewicach. Wychowywała się w rodzinie, w której ważne miejsce zajmowały patriotyzm, praca i troska o dobro wspólne. Już jako młoda dziewczyna zaangażowała się w działalność społeczną i edukacyjną. Podczas I wojny światowej, w warunkach ograniczających możliwość swobodnego prowadzenia polskiej edukacji, organizowała w Radzyniu nieformalne lekcje dla młodzieży na poziomie szkoły średniej.



W 1915 roku, mając zaledwie 19 lat, podjęła się niezwykle ambitnego zadania - stworzenia w Radzyniu czteroklasowego gimnazjum. Została jego pierwszą dyrektorką i przez kolejne cztery lata kierowała placówką, mierząc się m.in. z trudnościami wynikającymi z niemieckiej okupacji. Było to przedsięwzięcie wymagające ogromnego zaangażowania. Praca i związane z nią obciążenie odbiły się jednak na zdrowiu Rudnickiej. W 1919 roku zrezygnowała z kierowania szkołą, choć nadal pracowała jako nauczycielka. Później uczyła również w Łomży.

Choroba i wyczerpanie zmusiły ją ostatecznie do powrotu do rodzinnego miasta. Halina Rudnicka zmarła 4 sierpnia 1925 roku w Kozimrynku (obecnie część Radzynia), mając zaledwie 29 lat. Jej życie było krótkie, ale pozostawiło trwały ślad w historii Radzynia. Rudnicka nie zabiegała o rozgłos ani uznanie. Najważniejsze było dla niej stworzenie młodym ludziom możliwości zdobywania wiedzy i rozwijania własnych talentów. To właśnie jej zaangażowanie stało się jednym z fundamentów radzyńskiej tradycji szkolnictwa średniego. Dziś kontynuatorem założonego przez nią gimnazjum jest I Liceum Ogólnokształcące przy ul. Partyzantów 8 w Radzyniu Podlaskim.

Wszystko zaczęło się od kwesty

Odnowienie nagrobka nie byłoby możliwe bez społecznego zaangażowania mieszkańców Radzynia Podlaskiego i powiatu radzyńskiego. W 2025 roku, w setną rocznicę śmierci Haliny Rudnickiej, narodziła się I Radzyńska Kwesta „Ratujemy Zabytkowe Nagrobki”. Jej celem było nie tylko zebranie pieniędzy na renowację grobu, ale również przywrócenie pamięci o osobie, która odegrała tak ważną rolę w początkach radzyńskiego szkolnictwa średniego. Organizatorem kwesty był Komitet Społeczny „Ratujemy Zabytkowe Nagrobki w Radzyniu Podlaskim”, powołany 1 października 2025 roku.

Zbiórka odbyła się od 31 października do 2 listopada 2025 roku na radzyńskich cmentarzach. W akcję zaangażowało się 50 wolontariuszy - przedstawicieli różnych środowisk i pokoleń. Byli wśród nich nauczyciele, społecznicy, samorządowcy, regionaliści, przedstawiciele lokalnych instytucji, harcerze, młodzież oraz mieszkańcy miasta i powiatu. W organizację przedsięwzięcia włączyli się także członkowie I Szczepu Harcerskiego „Infinity” im. hm. Mieczysława Stagrowskiego oraz uczniowie i nauczyciele I Liceum Ogólnokształcącego i Zespołu Szkół Ponadpodstawowych im. Jana Pawła II w Radzyniu Podlaskim. Rezultat pierwszej kwesty przerósł oczekiwania. W ciągu trzech dni zebrano 32 472,79 zł. Pieniądze zostały przeznaczone na odnowienie nagrobka Haliny Rudnickiej.



Kwesta okazała się jednak czymś więcej niż zbiórką pieniędzy. Dzięki niej nazwisko Haliny Rudnickiej ponownie mocno wybrzmiało w przestrzeni publicznej. Historia młodej nauczycielki i dyrektorki została przypomniana mieszkańcom, a jej losy stały się punktem wyjścia do rozmowy o historii radzyńskiej oświaty.

Tablica w I LO przypomina o jej dziele

Zanim odnowiono nagrobek, społeczność I Liceum Ogólnokształcącego podjęła kolejną inicjatywę - ufundowała i umieściła w holu szkoły tablicę poświęconą Halinie Rudnickiej. Uroczystość jej odsłonięcia odbyła się 16 grudnia 2025 roku. Poprzedził ją wykład Roberta Mazurka poświęcony życiu i działalności Rudnickiej. Spotkanie zgromadziło nauczycieli, młodzież oraz zaproszonych gości. Dyrektor I LO Ewa Grodzka podkreślała wówczas znaczenie ciągłości tradycji edukacyjnej szkoły, która jako spadkobierca gimnazjum założonego przez Rudnicką odwołuje się do jej dziedzictwa.



Symbolicznego odsłonięcia tablicy dokonali wspólnie dyrektor I LO Ewa Grodzka, była dyrektor szkoły Anna Szkutnik, przedstawiciele fundatorów Ewa Szabrańska i Jerzy Woźniak oraz Robert Mazurek. Tablicę poświęcił ks. kan. Krzysztof Pawelec. Umieszczona na niej inskrypcja przypomina, że Halina Rudnicka była założycielką pierwszego gimnazjum w Radzyniu Podlaskim, a jej dzieło z dumą kontynuuje społeczność I Liceum Ogólnokształcącego.



Pamięć, która otrzymała konkretny kształt

Odnowiony w ostatnich dniach nagrobek jest więc finałem działań rozpoczętych niemal rok temu. Najpierw była potrzeba ratowania niszczejącego miejsca pochówku. Później pojawiła się społeczna kwesta, która pokazała, jak wielu mieszkańców chce zachować lokalne dziedzictwo. Następnie w murach I LO odsłonięto tablicę przypominającą postać Haliny Rudnickiej.



Dziś wszystkie te działania łączą się w jeden symboliczny obraz. Na cmentarzu znajduje się odnowiony grób młodej kobiety, która niemal sto lat temu poświęciła swoje życie edukacji radzyńskiej młodzieży. W szkole znajduje się tablica przypominająca jej postać. A pamięć o niej, zamiast pozostać jedynie zapisem w historycznych dokumentach, została przekazana kolejnym pokoleniom.

Historia Haliny Rudnickiej pokazuje, że pamięć o lokalnych bohaterach nie musi być jedynie wspomnieniem. Może przybrać konkretny, trwały kształt - w postaci odnowionego nagrobka, pamiątkowej tablicy, lekcji historii czy społecznej inicjatywy.

I Radzyńska Kwesta „Ratujemy Zabytkowe Nagrobki” stała się właśnie taką lekcją. Jej prawdziwy finał nastąpił nie 2 listopada 2025 roku, gdy zamknięto puszki, lecz dopiero teraz - gdy pieniądze zebrane dzięki ofiarności mieszkańców zamieniły się w trały znak pamięci.Odnowiony nagrobek Haliny Rudnickiej pozostaje dziś nie tylko miejscem jej spoczynku. Jest świadectwem historii radzyńskiej oświaty, symbolem społecznej odpowiedzialności i dowodem na to, że pamięć o tych, którzy budowali lokalną wspólnotę, może przetrwać kolejne pokolenia.

Robert Mazurek